کد خبر: 2465

تاریخ خبر:

در حالی رئیس جمهوری افغانستان، روز گذشته در صدر هیأتی بلند پایه وارد تهران شد که یکی از مسائل مورد بحث وی با رئیس جمهوری و رئیس سازمان محیط زیست ایران، حل مشکل آبهای مشترک مرزی دو کشور، مسائل زیست محیطی ناشی از خشکی تالاب بین المللی هامون و انجام مذاکرات جدی برای حل مسائل این بخش بوده است.

به گزارش زاهدان‌نیوز به نقل از ایسنا، در روز نخست سفر اشرف غنی احمد رئیس جمهوری افغانستان به تهران، علاوه بر گفتگو پیرامون مسائل مهاجران افغان و تهدیدهای مواد مخدر ، برای نخستین بار در چند دهه اخیر، عالی ترین مقام های دو کشور بر سر موضوع آب های مرزی مشترک، پیشنهاد انجام مذاکره جدی را پذیرفتند.

حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران هم در دیدار خصوصی با اشرف غنی و هم در نشست خبری، بر تعیین حق آبه زیست محیطی برای احیای تالاب هامون تاکید کرده است.

وی در این باره از انجام مذاکرات جدی دو کشور برای رسیدن به  حق آبه زیست محیطی تالاب هامون خبر داده که بر اساس آن، توافقی در چارچوب حق، عدل و انصاف به نفع دو کشور حاصل شود.

رئیس جمهوری ایران همچنین در باره حق آبه حریررود نیز گفته است: دو ملت و دو دولت می توانند مسائل خود را حل و فصل کنند، و حریرود نمی تواند مانعی برای توسعه روابط باشد، ایران، افغانستان و ترکمنستان قطعاً در استفاده از این رودخانه به چارچوبی خواهند رسید که منافع هر سه کشور را تامین کند.

اشرف غنی احمد نیز در این سفر با مهم خواندن مساله محیط زیست، از اعلام آمادگی افغانستان برای حل مشکلات زیست محیطی مشترک بین ایران و افغانستان خبر داده است. وی علاوه بر این در دیدار با معصومه ابتکار، معاون رئیس جمهوری ایران و رئیس سازمان محیط زیست، بر ضرورت احیای تالاب هامون تاکید کرده است.

بنا بر اظهارات دو طرف، اراده مشترکی برای حل و فصل مساله آبهای مرزی شکل گرفته و قرار است مذاکرات جدی بر اساس تقویم زمانی مشخص با رعایت ملاحضات زیست محیطی شکل بگیرد.

آخرین باری که مقامات ایران و افغانستان بر سر مساله آب یک رودخانه مرزی مشترک با یکدیگر مذاکره کرده و به توافق رسیدند به سال 1351 باز می گردد، توافقی که در آن سهم ایران از رودخانه مشترک "هیرمند" 35 درصد نسبت به توافق قبلی کاهش یافته و نخست وزیر وقت به سبب آن چند بار تصمیم به استعفا کرده بود.

اسدا... علم، نخست وزیر وقت ایران در این باره در کتاب خاطرات خود نوشته است: «این کابوس مرا در خود فرو می برد. مدتی راه رفتم، مدتی فکر کردم، چندین دفعه استعفا از خدمت نوشتم، باز پاره کردم . فکر می کردم  کار گذشته را استعفای من دوا نمی کند»

وی در ادامه خاطراتش، توافق بر سر حق آبه جدید هیرمند را خیانت به کشور توصیف کرده و می نویسد: «این خیانت، ده تا پانزده سال دیگر ظاهر می شود که من مرده ام، ولی مثل این است که یک قطعه گوشت بدن مرا بریده اند و پیش چشم من جلوی سگ انداخته اند»

عمل نکردن افغانستان به تعهدات آبی در قرارداد تقسیم آب هیرمند

با این همه به گفته کارشناسان ایران، در 16 سال اخیر مفاد معاهده تقسم آب رودخانه هیرمند به صورت یکطرفه از سوی افغانستان اجرا نشده است، احمد عاقبت بخیر، عضو کمیساریای آب رودخانه هیرمند در این باره به خبرنگار ما گفت: افغانستان 16 سال است که سیلاب های غیر قابل کنترل خودش را به عنوان حق آبه ی ایران جا زده است، این سیلاب ها علاوه بر اینکه برای کشاورزی مناسب نیستند بلکه همواره به تاسیسات ما خسارت وارد می کند، این کشور بر اساس معاهده باید بدون وقفه، در طول سال آب را از سد کجکی رهاسازی کند ولی آنها تا امروز سیلاب های غیر قابل کنترل [یکی دو ماهه] حوزه «ارغنداب» را که ارتباطی به سد کجکی و معاهده تقسیم آب ندارد به عنوان حق آبه جا زده است.

این مسئول همچنین به اقدامات غیر قانونی افغانستان در انسداد دهانه ورودی آب رودخانه هیرمند به ایران نیز خبر داده و گفته که افغانستان در چند کیلومتری مرز ایران، در عرض رودخانه سدی احداث کرده و مانع جریان طبیعی آب شده است.

وی همچنین گفت که افغانستان بر خلاف قانون با ایجاد نهر لشکری، آب را به موازات رودخانه "پریان مشترک" در ایران به سمت "چغانسور"، ولسوالی (شهرستان) "چنگ" و شمال "نیمروز" هدایت کرده است.

افغانستان اما می گوید هرگز جلوی آب به ایران را نگرفته است، محمد نور، سفیر این کشور در ایران که در روز جهانی تالابها به  بخش ایرانی تالاب بین المللی هامون سفر کرده بود، گفت:  خشکسالی در افغانستان سبب کاهش نزولات جوی شده است.

طوایف محلی ساکن در مرز ایران ولی بر خلاف مقامات افغانی، می گویند که افغانستان علاوه بر اینکه جلوی ورود آب به ایران را گرفته، با ایجاد نهرهای غیر قانونی، آب را از مسیر واقعی اش منحرف کرده است.

خسارت خشکسالی در حوزه آبریز هیرمند

حالا اما تنها رود مرزی مشترک ایران و افغانستان که به لحاظ حقوقی معاهده داشته و برای تامین آب شرب و کشاورزی حوزه آبریز هیرمند، توافق در باره آن صروت گرفته، بی آب و است و خسارات زیادی در شمال سیستان و بلوچستان بر جای گذاشته است.

به گفته یک مقام دولتی در سیستان و بلوچستان، خشکسالی 16 سال اخیر در پنج شهرستان شمالی این استان که حوزه آبریز رودخانه هیرمند است، 3000 میلیارد تومان خسارت در بر داشته است.

رضا نجفی همچنین گفته که 70 هزار بهره بردار کشاورزی و 3000 صیاد شاغل در تالاب هامون نیز در این سال ها بیکار شده اند.

علاوه بر این به گفته محیط زیست و هواشناسی، خشک شدن تالاب هامون سبب بروز پدیده گرد و غبار در استان های شرق و جنوب شرقی ایران و برخی ولایات در کشورهای افغانستان و پاکستان شده است، بر اساس نقشه های ماهواره های هواشناسی، تالاب بین المللی هامون در این سالها تبدیل به چشمه های تولید ریزگرد در آسیای مرکزی شده و همه ساله دامنه گسترش ریزگردهای آن در حال افزایش است.

همچنین بر اساس گزارش محیط زیست سیستان و بلوچستان، در شش ماهه نخست سال گذشته، تنها شش روز هوای شمال این استان در شرایط سالم قرار داشته و مابقی روزهای وضعیت هوا در شرایط ناسالم و قرار داشته است.

جریان زندگی در بیخ گوش هامون

خشکی تالاب هامون در 16 سال اخیر سبب شده که این تالاب در فهرست تالاب‌های در معرض خطر جهان موسوم به فهرست قرمز یا "مونترو" در کنوانسیون رامسر قرار گیرد، تالاب بین المللی هامون در سال 1971 میلادی در کنوانسیون بین المللی رامسر که اکنون 168 کشور جهان در آن عضویت دارند ثبت شده بود.

این کنوانسیون وظیفه داشته به همراه کشورهای عضو از تالاب هایی که اهمیت بین المللی داشته اند، حفاظت کند، با این وجود اما ایران و افغانستان که در این کنوانسیون عضویت داشته اند، نتوانسته اند در حفظ این عرصه زیست محیطی موفق عمل کنند.

با این شرایط،  قرار است مذاکرات جدید در مساله حق آبه زیست محیطی تالاب هامون انجام پذیرد، تالابی که 30 درصد آن در افغانستان قرار گرفته و در مجموع چند هزار هکتاری هم از دریاچه ارومیه بزرگتر است.

بر اساس معاهده آب رودخانه هیرمند در سال 1318، پنجاه درصد از آورد رودخانه هیرمند سهم ایران بوده است که در معاهده بعدی در سال 1351، سهم ایران از آب این رودخانه به 820 میلیون متر مکعب (یعنی 35 درصد نسبت به قبل) کاهش یافته است.

در هر دو مذاکره آبی اخیر هیچ توافقی برای حق ابه زیست محیطی تالاب هامون صورت نگرفته و تنها حق آبه کشاورزی ایران لحاظ شده است.

گزارش از: محمد فرتوت عنایت

ارسال نظر

اخبار استان
آرشیو
اخبار کشور
آرشیو